Dwumiesięcznik turystyczno - kulturalny. Redaktor Naczelny - Gertruda Samojlik
Tatarzy służyli w wojskach litewskich i polskich, przeważnie w oddziałach lekkiej jazdy,
na uzbrojenie których składały się szable i łuki.
TATARZY POLSCY NA KRESACH
W Rzeczpospolitej Polskiej zamieszkuje obecnie około 5000 osób z rodowodem tatarskim, wyznających Islam. Ludność tę określamy dzisiaj mianem Tatarów polskich.
Jej przodkowie pochodzili z niegdyś potężnego państwa tatarskiego Złotej Ordy oraz z powstałych po jej upadku samodzielnych chanatów. Pierwsi przybysze przywędrowali na teren Wielkiego Księstwa Litewskiego na początku XIV wieku. Pełny rozwój kolonizacji tatarskiej nastąpił za rządów Wielkiego Księcia Witolda, przypadających na lata 1392 - 1430. Tatarzy osiedlali się tam dobrowolnie porzucając targane wojnami domowymi rodzinne stepy. Osiedlający się tam Tatarzy byli stale zobowiązani do służby wojskowej, za co otrzymywali nadziały ziemi. Mogli w swoich koloniach budować meczety, jak też wchodzić w związki małżeńskie z tamtejszymi kobietami, oraz wychowywać potomstwo w wierze muzułmańskiej.
Z biegiem czasu, kiedy liczne unie połączyły Polskę i Litwę, tworząc z nich jedno niepodzielne państwo, Tatarzy stali się poddanymi Króla Polskiego. Służyli razem w wojskach litewskich i polskich, przeważnie w oddziałach lekkiej jazdy, na uzbrojenie których składały się szable i łuki. Kiedy zachodziła potrzeba, broniąc Rzeczypospolitej, ścierali się w boju z wojskami Zakonu Krzyżackiego, walczyli z Rosjanami i Szwedami, a także ze swoimi pobratymcami, których nie uważali za braci, lecz za najeźdźców. Oprócz służby wojskowej na niektórych Tatarach, posiadających znajomość języków wschodnich, spoczywał obowiązek tłumaczy. Wysyłano ich zatem w poselstwach polskich do Turcji i Chanatu Krymskiego.
Na przełomie XVI i XVII w. Tatarzy całkowicie zatracili swój język ojczysty, zastępując go jednym z języków słowiańskich, którymi posługiwała się ludność Wielkiego Księstwa Litewskiego. Z racji swego zamieszkania Tatarów tych określa się nieraz litewskimi. Nie oznaczało to jednak, aby identyfikowali się oni z ludnością litewską. Większość mieszkańców Wielkiego Księstwa Litewskiego stanowiła ludność słowiańska, skąd też ulegli oni kulturowej asymilacji otoczenia, pozostając tylko przy swoim wyznaniu. Z czasem zaczęli posługiwać się językiem polskim i białoruskim, przyjmując od tej ludności wszelkie lokalne obyczaje, dlatego też zaczęto nazywać ich Tatarami polskimi.
W drugiej połowie XVII wieku, w wyniku nadań króla Jana III Sobieskiego, nowe kolonie tatarskie powstały na Podlasiu i w powiecie grodzieńskim. W XVIII stuleciu Tatarzy tworzyli nadal swoje pułki, w których służyli także Polacy. U schyłku tego wieku walczyli w obronie Rzeczypospolitej, biorąc udział w wojnie polsko - rosyjskiej 1792 r. i w powstaniu kościuszkowskim 1794 r.
W okresie niewoli narodowej Tatarzy niejednokrotnie dawali wyraz swemu przywiązaniu do tradycji polskich. Walczyli w wojnach napoleońskich, a później przystąpili do powstań polskich lat 1830 - 1831 i 1863 - 1864, za co spotkały ich represje ze strony władz rosyjskich. W czasie pierwszej wojny światowej wielu Tatarów polskich znalazło się w głębi Rosji, gdzie głównie po roku 1917 przyłączyli się do ruchów wyzwoleńczych tamtejszych narodów muzułmańskich.
Jednak większość z nich pozostała na swoich ziemiach, których przeważająca część przypadła Polsce po 1918 r. Musieli jeszcze walczyć o nie tworząc swój pułk w wojsku polskim, który brał udział w wojnie polsko - bolszewickiej. W latach 1918 - 1939 Tatarzy polscy w II Rzeczypospolitej posiadali 19 gmin wyznaniowych (dżemiatów), gdzie znajdowały się meczety i cmentarze muzułmańskie (mizary). Nad całością spraw wyznaniowych czuwał Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej, który powołano do życia w 1925 roku. Na czele związku stał Mufli dr nauk filozoficznych Jakub Szynkiewicz rezydujący w Wilnie. Obok tego działał Związek Kulturalno - Oświatowy Tatarów Rzeczypospolitej pod przewodnictwem Olgierda Kryczyńskiego. Prowadzono szeroką działalność społeczno - kulturalną wydawano dwa pisma "Rocznik Tatarski" oraz "Życie Tatarskie". Ukazywał się też "Przegląd Islamski" wydawany w latach trzydziestych przez gminę warszawską.
Od 1936 roku wszyscy poborowi Tatarzy służyli w jednym pułku kawaleryjskim, którym był 13 Pułk Ułanów Wileńskich. Tam gromadzili się w pierwszym szwadronie nazywanym tatarskim.
We wrześniu 1939r. Tatarzy znowu stanęli w obronie Rzeczypospolitej, walcząc z Niemcami jak i nacierającymi ze wschodu wojskami sowieckimi. Odnajdujemy ich też na wszystkich frontach drugiej wojny światowej, wszędzie tam gdzie walczył żołnierz polski. Po drugiej wojnie światowej większa część ziem zamieszkanych przez Tatarów znalazła się w granicach ZSRR. Wielu z nich nie mogło się z tym faktem pogodzić przeniosła się razem z Polakami z tamtych terenów, na nowe ziemie Polski na Pomorze i nad Odrę i Nysę. Od 1946 roku działa reaktywowany Muzułmański Związek Religijny. Do tej pory odbyło się XIV Kongresów.
Ostatni Kongres odbył się w Białymstoku w dniach 17 i 18 marca 2001 roku, na którym wybrano Najwyższe Kolegium oraz Główną Komisję Rewizyjną. W 1992 roku powołano do życia Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polski. Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej zrzesza 95% polskich muzułmanów pochodzenia tatarskiego co stanowi około 5000 osób. Muzułmański Związek Religijny zrzesza swoich członków w 6 gminach wyznaniowych: Gmina Wyznaniowa w Białymstoku, Gmina Wyznaniowa w Bohonikach, Gmina Wyznaniowa w Kruszynianach te trzy gminy leżą w województwie podlaskim w północno - wschodniej części Polski.
Gmina Wyznaniowa w Gdańsku - obejmuje północną część Polski, Gmina Wyznaniowa w Gorzowie Wielkopolskim - obejmująca zachodnią część Polski, Gmina Wyznaniowa w Warszawie - obejmująca część centralną Polski.
Naczelną władzą Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polski jest Kongres. Kongres zwoływany jest co pięć lat. Delegatów na Kongres wybierają członkowie gmin wyznaniowych na walnych zebraniach według zasad przyjętych przez Najwyższe Kolegium MZR.
Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej powołano do życia w 1925 roku, reaktywowano w 1946. Od 1946 roku odbyło się XIV Kongresów. Ostatni Kongres obradował w Białymstoku 17 i 18 marca 2001 roku na którym to wybrano Najwyższe Kolegium oraz Główną Komisję Rewizyjną.
Zarządy Gmin Wyznaniowych w liczbie 3-7 osób wybierają członkowie gmin na walnych zebraniach członków.
W chwili obecnej na czele poszczególnych gmin stoją: w gminie białostocko - kruszyniańskiej Halina Szahidewicz, bohnickiej Mirosława Korycka, warszawskiej Emir Popławski, gdańskiej Tamara Szabanowicz, gorzowskiej Róża Aleksandrowicz.
Władzą wykonawczą Związku jest Najwyższe Kolegium, którego skład osobowy jest następujący: Stefan Korycki - Przewodniczący, Józef Konopacki - I Zastępca Przewodniczącego, Jakub Półtorzycki - Zastępca Przewodniczącego, Stefan Aleksandrowicz - Skarbnik, Dżenetta Bogdanowicz - Sekretarz, Stefan Assanowicz, Helena Szabanowicz - członkowie.
Plenarne zebrania Kolegium odbywają się nie rzadziej niż raz na trzy miesiące i z reguły są organizowane w siedzibach poszczególnych gmin wyznaniowych, gdyż jednym z punktów takiego posiedzenia jest ocena działalności Zarządu Gminy. Oprócz posiedzeń plenarnych Kolegium odbywają się zebrania Prezydium Kolegium, które zbiera się w miarę potrzeb nie rzadziej jednak niż raz na trzy miesiące. Prezydium tworzą: Przewodniczący NK jego dwóch zastępców i sekretarz.
Cała działalność Związku opiera się na aktywności członków i ich pracy społecznej, gdyż ze względów na brak środków finansowych zarówno Kolegium jak i w Zarządach Gmin nie ma ani jednej osoby zatrudnionej na etacie, brak jest środków finansowych na działalność wydawniczą, są kłopoty z realizacją rozpoczętej inwestycji w Białymstoku.
Powołany Związek Tatarów Rzeczypospolitej nawiązuje do przedwojennej organizacji społeczno - kulturalnej, jej powołanie nie wynikało z chęci separacji grupy. Chodziło głównie o przypomnienie tradycyjnych związków tej społeczności z Rzeczypospolitą, które posiadają bogatą przeszłość.
Na czele Związku stoi Rada Centralna jej prezesem jest dr Selim Chazbijewicz. Wydawnictwa Związku to ukazujące się bardzo nieregularnie "Życie Tatarskie" oraz "Świat Islamu", wydawany jest również "Rocznik Tatarów Polskich".
Józef Konopacki
