KREW - NAJCENNIEJSZY LEK...

Rozmowa z dr. Agnieszką Żebrowską - lekarzem z Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Białymstoku.

Jacek Karwacki - Proszę podać jakie obowiązują zasady kwalifikowania honorowych dawców krwi?
Agnieszka Żebrowska - Honorowym dawcą krwi może zostać tylko zdrowy człowiek w wieku 18 - 60 lat. Lekarz badający ma prawo w wyjątkowych przypadkach wyrazić zgodę na oddanie krwi zdrowym dawcom powyżej 60 lat.
Pod pojęciem "zdrowie" w odniesieniu do krwiodawcy rozumie się zgodnie z przyjętą definicją stan pełnego fizycznego i umysłowego dobrego poczucia z nieobecnością objawów chorób i niedołęstwa, a także taki stopień przystosowania się biologicznego, psychicznego i społecznego, jaki jest osiągalny dla danej jednostki w najkorzystniejszych warunkach.
Krwiodawca powinien zatem odpowiadać wymogom osoby klinicznie zdrowej, charakteryzującej się pewnymi przeciętnymi, "wzorcowymi" wartościami fizjologicznymi, anatomicznymi i biochemicznymi, stanowiącymi kryterium oceny zdrowia i przydatności dla służby krwi.
Sposób postępowania w kwalifikowaniu krwiodawców regulują odpowiednie przepisy, których naczelną dewizą jest: minimum krzywdy - maksimum korzyści oraz podstawowa zasada lekarska: "primum non nocere" czyli przede wszystkim nie szkodzić. Oznacza to pobieranie krwi bez szkody dla ustroju dawcy i dostarczenie biorcy pełnowartościowej, zdrowej krwi i jej preparatów. W tym celu ustalono wytyczne odnośnie do selekcji i kwalifikowania krwiodawców obowiązujące w placówkach służby krwi w Polsce.
Badania kwalifikacyjne obejmują badania lekarskie, badania radiologiczne klatki piersiowej, badania laboratoryjne. Ostateczną decyzję w sprawie oddania krwi podejmuje lekarz badający krwiodawcę w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy.

J. K. - Proszę podać jaka jest częstotliwość oddawania krwi oraz osocza?
Częstotliwość oddawania (donacja): krew pełna nie powinna być pobierana częściej niż 6 razy w roku. Optymalna objętość pobieranej krwi to 450 ml. Przerwa pomiędzy kolejnymi donacjami powinna wynosić przynajmniej 8 tygodni i zależy od ogólnego stanu zdrowia dawcy. Osocze metodą plazmoferezy podwójnej (400 ml) można oddawać nie częściej niż 30 razy w roku, metodą plazmaferezy potrójnej (automatycznej - 600 ml) nie częściej niż 20 razy w roku.
Przerwy pomiędzy kolejnymi zabiegami plazmaferezy winny wynosić co najmniej 2 tygodnie. W wyjątkowych przypadkach przerwa może być skrócona decyzją lekarza. Po oddaniu krwi pełnej zabieg plazmaferezy można powtórzyć po upływie 8 tyg. W uzasadnionych przypadkach przerwa ta decyzja lekarza może być skrócona do 4 tyg.
Liczba zabiegów tromboferezy (pobieranie płytek krwi) lub leukoferezy (pobieranie leukocytów, czyli krwinek białych) nie może przekraczać 12 razy w roku. Przerwy między zabiegami nie powinny być krótsze niż 4 tygodnie chociaż mogą być w uzasadnionych przypadkach skrócone przez lekarza do 48 godzin.

J. K. - Czy istnieje możliwość zakażenia dawcy wirusem HIV w czasie pobierania krwi?
Cały proces pobierania krwi, osocza oraz elementów komórkowych odbywa się przy użyciu jałowego sprzętu jednorazowego użytku z zachowaniem wszelkich środków ostrożności. Przeto wszelkie obawy są nieuzasadnione.

J. K. - Czy słuszny jest pogląd, że dawcy oddający krew po raz pierwszy źle znoszą ten zabieg i częściej mdleją?
Otóż omdlenia związane z oddaniem krwi zdarzają się u ok. 2% naszych dawców, nieco częściej u pierwszorazowych, ale występują z reguły już po oddaniu pierwszych 50-100 ml krwi, a czasem już po wkłuciu do żyły. W większości omdlenia takie mają podłoże emocjonalne, psychiczne (strach, widok krwi itp.) i nie są związane z objętością pobieranej krwi.

J. K. - Proszę podać jakie są wykonywane badania przedmiotowe i laboratoryjne przy każdym oddaniu krwi i osocza?
Badania przedmiotowe obejmują:
1. Ciężar ciała
2. Temperaturę ciała
3. Tętno
4. Ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.
Natomiast badania laboratoryjne obejmują:
1. Hemoglobinę - czerwony barwnik krwi
2. Hematokryt - stosunek masy erytrocytów do objetości krwi
3. Liczbę płytek krwi
4. Liczbę krwinek białych
5. Stężenie białka całkowitego w surowicy
6. Poziom aminotransferazy alaminowej (ALAT)
7. Dodatkowo obowiązujące krwiodawcę okresowe badanie moczu i badanie radiologiczne.
Ponadto przy każdym oddaniu krwi i osocza pobierane są od krwiodawców próbki w celu oznaczenia:
- antygenu HBs
- przeciwciał anty - HIV
- przeciwciał anty - HCV - ALAT
- odczynów kiłowych

Krew jest bardzo cennym lekiem, którego dotychczas nie jesteśmy w stanie zastąpić produktem syntetycznym. Jedynym źródłem może być zdrowy człowiek.

Tekst i fot. Jacek Karwacki.