Zasady dostępu do dokumentów i korzystania z nich określa statut gminy, orzeczenia sądów lub orzeczenia administracji. Jednak jak to u nas bywa - ustawa ustawą - a o działaniach urzędów można było dowiedzieć się mniej więcej tyle, ile w czasach Gogolowskiej Rosji...
Po 12 latach Sejm uchwalił więc narzędzie przymuszające samorządy do ujawniania swoich działań i dokumentów, m. in. poprzez ich publikację w Internecie - precyzując w Ustawie, która weszła w życie 1 stycznia 2002 r. konstytucyjny zapis art. 61 o prawie obywateli do informacji o działaniach władz publicznych. Nakazuje ona organom władzy państwowej i innym podmiotom udostępniać każdą informację o sprawach publicznych tj. informację publiczną (art.1, ust.1).
Od osoby, która domaga się takiej informacji, nie wolno żądać wykazania, że ma ona w tym interes prawny lub faktyczny. Prawo to obejmuje uprawnienia do:
- uzyskania informacji, w tym informacji przetworzonej, wówczas gdy jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego,
- wglądu do dokumentów urzędowych,
- dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów. Podlegają upublicznianiu m.in. informacje o:
- organach władzy publicznej - w tym o ich statusie prawnym, organizacji, kompetencjach, majątku, osobach sprawujących w nich funkcje i ich kompetencjach;
- zasadach funkcjonowania organów władzy publicznej - w tym o sposobach załatwiania spraw, stanie przyjmowanych spraw i kolejności ich załatwiania, prowadzonych rejestrach, ewidencjach i archiwach; polityce władz - w tym o zamierzeniach, projektach aktów normatywnych, programach dotyczących realizacji zadań publicznych;
- danych publicznych - w tym dokumenty urzędowe, stanowiska w sprawach publicznych zajęte przez funkcjonariuszy publicznych, treść wystąpień i ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej, informacja o stanie państwa;
- majątku publicznym. Na mocy ustawy mają być jawne i dostępne posiedzenia kolegialnych organów władzy pochodzących z wyborów (rady miast i gmin). Ustawa nakazuje sporządzać i udostępniać stenogramy lub protokoły z obrad. Samorząd ma również obowiązek informowania za pośrednictwem Biuletynu Informacji Publicznej o swym statusie i formie prawnej, majątku, zadaniach, kompetencjach, organach i osobach sprawujących w nich funkcje, sposobach przyjmowania i załatwiania spraw itp.
Obowiązek dotyczy również informowania m.in o stanie przyjmowanych spraw i kolejności ich załatwiania. Odmowa udzielenia informacji może nastąpić jedynie ze względu na jej niejawność (ochrona danych osobowych, prawo do prywatności, tajemnica państwowa, służbowa, skarbowa, statystyczna). Odmowa następuje w formie decyzji administracyjnej. Odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni (art. 16, ust.2, pkt 1). Przepis art. 23 przewiduje grzywnę, karę ograniczenia lub pozbawienia wolności do roku, dla tego kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie udostępnia informacji publicznej. Pół biedy, jeżeli gmina dysponuje własną stroną internetową. Wtedy w zasadzie informacja o Biuletynie Informacji Publicznej jest na niej uwidoczniona.
Gorzej, gdy takiej strony nie ma - a obywatel nie bardzo wie, jak jak znaleźć gminny BIP w internecie. W gminnych Biuletynach Informacji Publicznej znajdziemy wszystko, co powinnismy wiedzieć o działalności naszych samorządów.
Są tam m.in. oświadczenia majątkowe burmistrzów, wójtów i radnych, informacje o budżecie, planowanych inwestycjach, ogłaszanych przetargach... Jeżeli więc chcesz wiedzieć, jak pracuje Twój Burmistrz, Wójt czy Radny, jak działa Twój samorząd i urząd - czytaj BIP! BIP Urzędu Miejskiego w Mońkach BIP Urzędu Miejskiego w Goniądzu BIP Urzędu Miejskiego w Knyszynie BIP Urzędu Gminnego w Jasionówce BIP Urzędu Gminnego w Jaświłach BIP Urzędu Gminnego w Krypnie BIP Urzędu Gminnego w Trzciannem
